YOLSUZLUK ALGISI GELİŞMEMİZİ OLUMSUZ ETKİLİYOR! - Halimiz
HALİM DOĞRUSÖZ’ÜN YÖNEYLEMİ
7 Şubat 2019
VE ÖTESİ…
7 Şubat 2019

 

Yolsuzlukla mücadelede dünyanın önde gelen saygın sivil toplum kuruluşlarından olan ve 100’ün üzerinde ülkede faaliyet gösteren Uluslararası Şeffaflık Örgütü (Transparency International), 1995 yılından bu yana her yıl yayımladığı Yolsuzluk Algı Endeksi’nin 2018 sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı. Sonuçlar ülkemiz adına gerçekten çok üzücü. 2018 yılı endeks sonuçlarına göre Türkiye yolsuzlukla mücadelede 41 puanla 78. sırada yer aldı.

Danimarka, 100 üzerinden 88 puanla Yolsuzluk Algı Endeksinin ilk sırasında yer alırken, onu 87 puanla Yeni Zelanda izledi. Üçüncü sırayı ise İsveç, İsviçre, Finlandiya ve Singapur paylaştı. Endeksin son sıralarında 13 puanla Güney Sudan ve Suriye, 10 puanla da Somali yer aldı. Örgütün raporuna göre, hukuk devletinin ve demokratik kurumların zayıflaması, sivil toplum ve bağımsız medyanın toplumdaki alanlarının daralması durumunda yolsuzluklar artıyor. Raporda, son yıllarda dokuz ve sekiz puan kaybeden Macaristan ve Türkiye’deki durum buna örnek gösterildi. Ülkemiz adına ne büyük bir talihsizlik! Buna mutlaka tepki gösterecek, ülkemizi yıpratmaya çalışan dış mihrakları suçlayacak siyasetçilerimiz olacaktır. Ama bu siyasetçilerimizin önce objektif bir gözle mevcut durumu iyi değerlendirmelerini ve gerekli tedbirleri almalarını tavsiye ediyorum.

Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün verdiği bilgilere göre Türkiye 2012 yılından bu yana endekste en çok gerileyen beş ülke arasında yer aldı. Söz konusu beş ülke sırasıyla Santa Lucia(-16), Bahreyn(-15), Suriye(-13), Macaristan(-9) ve Türkiye(-8) oldu.

Şeffaflık Örgütü’nün internet sayfasında yer alan şu açıklama ise bence hem çok önemli hem de düşündürücü:

2018 yılı sonuçları, yolsuzluğa dair algının; hukuk devleti ilkeleri, basın özgürlüğü, sivil toplumun gücü, örgütlenme ve ifade özgürlüğü gibi konularla doğrudan ilgili olduğunu göstermektedir. Bu alanlarda yaşanan ihlaller Türkiye’nin dünya ortalamasının üzerine çıkmasına engel olmaktadır. Güçler ayrılığı, yargı bağımsızlığı, liyakat ilkelerine yönelik ihlaller, Kamu İhale Kanunu’na aykırı uygulamalar, Kamu Özel İş Birliği projelerinde ve özelleştirme uygulamalarında kamu çıkarına aykırı ihale süreçleri öne çıkan sorunlar arasında görülmektedir. Demokrasinin vazgeçilmez kurumlarının gitgide zayıflaması ile Yolsuzluk Algı Endeksi’nde Türkiye, demokrasi geleneği bulunmayan ülkeler arasında yer almaktadır.”

Nereden bakılırsa bakılsın bu açıklama ülkemizin imajını ciddi ölçüde yıpratabilecek ve sermaye girişlerini olumsuz yönde etkileyerek ekonomimize zarar verebilecek bir potansiyel taşıyor. Bu bağlamda siyasetçilerimizin yapması gereken, iddia edilen hususların gerçekleri doğru olarak yansıtmadığını ortaya koymak ve gerçekten sorunlar varsa da bunların üzerine gidebilecek basireti sergilemektir.

Yolsuzlukların ekonomik gelişmeyi çok olumsuz olarak etkiledikleri konusunda hiçbir kuşkum yok. Bu bağlamda önemli gördüğüm ve her fırsatta vurgulamaya çalıştığım bazı genel hususları bir kez daha tekrarlamakta yarar görüyorum:

  • Hangi alanda olursa olsun yolsuzluklar ekonomik, siyasi ve sosyal gelişmeye zarar verir.
  • Yolsuzlukların ekonomik maliyeti çok büyüktür. Çünkü yolsuzluklar kamu yatırımlarının maliyetini yükseltir, ekonomik belirsizliğin artmasına yol açar, kaynak verimliliğini bozar, sağlıklı kalkınma için önem taşıyan sektörel öncelikleri ve teknoloji tercihlerini olumsuz yönde etkiler.
  • Yolsuzlukların azaltılabilmesi için ticari kısıtlamaların en aza indirilmesi, parasal teşviklerden kaçınılması, kayırıcı sanayi politikalarından uzak durulması ve ücret dengesizliklerinin giderilmesi şarttır.
  • Yolsuzluklar yerli ve yabancı doğrudan sermaye yatırımlarını ve ekonomik büyümeyi olumsuz olarak etkiler.
  • Yolsuzluklar kamu harcamalarının yapısını da bozar. Yolsuzluklara bulaşmış hükümetlerin eğitim ve sağlığa göreli olarak daha az kaynak ayırdıkları, büyük altyapı ihalelerine gereğinden fazla ağırlık verdikleri görülür.

Yukarıda kısa olarak ifade etmeye çalıştığım genel hususlar büyük ölçüde bürokraside edindiğim deneyimler ve uluslararası kabul görmüş ölçütler ışığında belirlenmiştir.

Bir ülkeyi kimler yönetirse yönetsin aşağıda sıraladığım sorulara toplumu tatmin edecek düzeyde yanıt verebilmelidir:

  1. Kamu yöneticilerinin atanmalarında bilgi, deneyim, liyakat, dürüstlük gibi kavramlar ne ölçüde dikkate alınmaktadır?
  2. Kamu ihalelerinde etkili olan karar vericilerin yaşam biçimleri ne ölçüde izlenmektedir?
  3. Kamu ihalelerinde rekabet hukukunun tüm gerekleri yerine getirilmekte midir?
  4. Yolsuzluklara karışanlardan (siyasetçi veya bürokrat fark etmez) hesap sorulabilmekte midir?

Aslında yolsuzluklarla mücadelenin özünde iyi yönetim yatar. İyi yönetim ise Devlet işlerinin şeffaf, hesabı verilebilir, katılımcı ve akılcı bir şekilde yürütülmesi anlamına gelir.

Yazımı gerçek bir hikaye ile sonlandırayım:

Markette alışveriş yaparken gözü çikolatalara ilişti. Canı çekti. Piramit biçiminde, içinde badem olan, biraz da ballı ünlü Toblerone çikolatalarından bir paket aldı. Ödemeyi yaptı. Birkaç hafta sonra maliye müfettişleri kapıya dayandılar. Soruşturma başlatıldı. Çünkü kadın İsveç Sosyal Demokrat Parti Başkanı Mona Sahlin idi.

Çikolatanın ödemesini devletin verdiği kredi kartı ile yapmıştı. Hesap vermeye koyuldu.

Dünya siyasi ahlak tarihine geçen Toblerone Davası başladı.

Kendi istemi ile defalarca yargı önüne çıktı. Dalgınlıkla kendi kredi kartı yerine devletin kartını kullandığını, amacının hazineye zarar vermek olmadığını anlattı.

Yaptığı tüm harcamalar incelendi, mal varlığı didik didik edildi. Ve en sonunda aklandı.”

Hatırlatalım, İsveç şeffaflık algı endeksi sıralamasında dünyada üçüncü sıradadır. Birinci sırada Danimarka vardır. Yine üçüncü sırada Singapur ve İsviçre yer almaktadır. Bu ülkeleri iyi bilirim. Oralarda yolsuzluğa bulaşanların işi çok zordur. Sistem onları affetmez.

Umarım bir gün gelir, ülkemiz de Yolsuzluk Algı Endeksi sıralamasında üst sıralara yükselir. O zaman da eminim ki çok daha huzurlu bir ülkede oluruz.

mm

Dr. Ali Tigrel

Devlet Planlama Teşkilatı Eski Müsteşarı

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error: Üzgünüz. Bu içerik kopyalanamaz!!