Karanlığın Ortasında Bir Işık - Hypatia - Halimiz
Karanlığın Ortasında Bir Işık - Hypatia 2
Anılarla Baş Başa…
15 Haziran 2017
Karanlığın Ortasında Bir Işık - Hypatia 3
Dünya Fantastik Olunca Fantazi Bir Hükümet Kurmak Kaçınılmaz Oldu
15 Haziran 2017
Karanlığın Ortasında Bir Işık - Hypatia 4

Bu yazımda düşünce ve aydınlanma savaşçısı olarak tanımlanan, özgür düşüncenin sembolü ilk kadın matematikçi İskenderiye’li Hypatia’dan bahsetmek istiyorum.

M.S 370 yılında İskenderiye’de doğan Hypatia ilk kadın matematikçi, filozof ve gökbilimcidir. İskenderiye üniversitesinde matematik hocası olan babası Theon  tarafından yetiştirilen Hypatia, içerisinde bulunduğu zengin bilim ortamında genç yaşta felsefe ve matematiğe karşı derin bir ilgi Karanlığın Ortasında Bir Işık - Hypatia 5duydu. Babasının “Düşünme hakkını hep kullanmalısın  çünkü, yanlış düşünmek, hiç düşünmemekten yeğdir” sözleri onun kişiliğinin oluşmasında önemli rol oynadı. Babası, kendine saygısı olan bir kimsenin hiçbir bilgiyi sorgulamadan mutlak kabul etmeyeceğini telkin etti kızına… 

Hypatia, Atina’da eğitimini tamamladıktan sonra İskenderiye’ye dönerek eğitimler vermeye başladı. Platon’un fikirlerini benimsedi. Platon, Aristo ve Suda gibi filozoflar hakkında İskenderiye’de halka açık dersler verdi.

Roma’nın yavaş yavaş çökmeye başladığı bir dönemde yaşayan Hypatia,  doğayı mantık, matematik ve deney ile açıklamaya çalıştı. Matematik ve astronomi ile ilgili kitaplar yazdı. Yaşadığı ortaçağ dönemi  karmaşıklığında bilime yaptığı katkılarla o döneme ışık oldu. Tarihçi Sokrat’a göre onun sınıfı, evi, öğrencilerle, çağın bilgin ve düşünürleriyle dolup taşıyor; Avrupa, Asya ve Afrika’dan akın akın öğrenciler sırf onun derslerini dinleyebilmek için İskenderiye’ye geliyorlardı.

Pek çok kitabı İskenderiye ve Serapis tapınağında halk tarafından çıkarılan bir yangında yağmalanan Karanlığın Ortasında Bir Işık - Hypatia 6ve yok olan Hypatia’dan geriye neyazıkki  sadece “Astronominin Kanunları” adlı kitabı, aritmetik üzerine 13 ciltlik bir yorum, Apollonius’un konikleri üzerine bir yorum, Babası Theon’un yazdığı “öklidin elementleri” adlı eser üzerinde bir düzenleme ve Batlamyus’un Almagest’i üzerine bir düzenleme kalmıştır. Biliyoruz ki eğer Hypatia ve Theon olmasaydı Ptolomy, Euclid  ve diğer Yunanlı matematikçilerin eserleri günümüze ulaşamayacaktı. Hypatia’nın Öklid ve Apollonius’un Konikleri üzerine kitaplar yazdığı bilinmektedir. Oysa Hypatia’dan sonra 17’nci yüzyılın ikinci yarısına kadar bu konulara, Descartes, Fermat, Newton, Leibniz gelene kadar, bilim dünyasında değinilmemiştir.

Yaşadığı sürece hiçbir bilgiye körü körüne inanmamak gerektiğini savunan ve her zaman sorgulayan Hypatia şöyle yazmıştır:

Karanlığın Ortasında Bir Işık - Hypatia 7Masallar masal diye, efsaneler efsane diye anlatılmalıdır. Boş inançları gerçek diye öğretmekten daha korkunç bir şey olamaz. Çocuk aklı bunları kabul eder ve çocuk yanlış şeylere inanır. Bu yanlış inançlardan arınmak çok zor olur, uzun yıllar alır. İnsanlar boş inançlara bir gerçekmiş gibi inanıp uğruna dövüşürler. Hatta boş inançlar uğruna daha fazla dövüşürler çünkü boş inanç öylesine elle tutulmazdır ki çürütülmesi neredeyse olanaksızdır.”

Hypatia çağının çok ötesinde bir kadındı. Hayatını bilime adamış  ve yaşadığı dönemde insanlığa bakış açısını şöyle özetlemiştir:

“Bizi birleştirenler, ayıran şeylerden daha fazla, hepimiz kardeşiz.”

Ancak yaşadığı dönemin karanlığı onun yaşamasına izin vermedi ve bağnaz insanlar tarafından katledildi. Hypatia’nın ölümünden sonra yeni Plâtoncu okul da onunla birlikte yok oldu. 

Bilim ve sanat alanında sembol olan Hypatia hakkında şiirler, romanlar yazılmıştır. 2009 yapımı Agora filmi onun hayatını anlatmaktadır.

Voltaire’e göre Hypatiabağnazlığın masum bir kurbanı; öldürülmesi ise Yunan tanrılarıyla beraber, sorgulama özgürlüğünün de ortadan kalkışın bir simgesidir”.

Sevgiyle kalın..

mm

Yrd. Doç. Dr. Meltem Eryılmaz

ODTÜ İstatistik Bölümünden mezun olduktan sonra Atılım Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği bölümünden yüksek lisans derecesini almış ve Ankara Üniversitesi Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri bölümünde doktorasını tamamlamıştır. Uzunca bir süre özel sektörde bilgisayar alanında çeşitli kademelerde görev yapmıştır. Uzaktan eğitim, e-öğrenme, teknolojik gelişmeler, eğitimde inovasyon ile ilgili pekçok makalesi, dergi ve gazete yazıları bulunan yazar, halen Atılım Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği bölümünde Yardımcı Doçent olarak görev yapmaktadır. Eposta: meltem.eryilmaz@atilim.edu.tr

1 Comment

  1. M Koray ERYILMAZ dedi ki:

    ??????Harika bir yazı olmuş sayın hocam. ????

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error: Üzgünüz. Bu içerik kopyalanamaz!!