2018 YILINDA EKONOMİ NASIL GÖZÜKÜYOR? - Halimiz
THE PROBLEM WITH ROSEANNE
7 Haziran 2018
YALNIZLIK, DEĞİŞİM VE YÜZÜNCÜ MAYMUN ÜZERİNE BİR DENEME
7 Haziran 2018

Hükümetin hazırladığı Orta Vadeli Program, 2018 yılında Gayri Safi Yurtiçi Hasılanın(GSYH) 3,446 milyar TL veya 923 milyar USD olarak gerçekleşmesini öngörüyor. Programda USD/TL kuru yer almıyor. Ancak TL cinsi GSYH, USD cinsi GSYH’ya bölündüğünde ortalama USD/TL kurunun 3,73 olarak alındığını hesaplamak mümkün. İçinde bulunduğumuz koşullarda, bu düzeyde bir ortalama kurun mümkün olmadığı ortada. Yıla 3,78 düzeyinde bir kurla başladık. Son haftalarda 5’e yaklaşan bir USD/TL kuru gördük. Merkez Bankasının faiz bağlantılı tedbirlerinden sonra kurda biraz gevşeme sağlandıysa da yıl sonu kurunun 4.50’nin altında olması zor gözüküyor. 2018 ortalama kurunun iyimser bir bakış açısıyla 4.2 olması halinde ve %4.5 büyüme varsayımıyla, GSYH’mız yaklaşık 820 milyar dolar düzeyinde gerçekleşecek. Bu da 2017 yılına göre 30 milyar dolar civarında bir düşüşe karşılık geliyor. 2017 yılında ekonomimiz %7.4 büyüdü diyoruz ama dolar cinsinden milli gelirimiz 2018 yılında 30 milyar dolar geriliyor! Yani fakirleşiyoruz!

Özellikle son 4-5 yılda ekonomi alanında çoğu kez gerçeklere ters, yatırımcıyı ürkütecek yanlış adımlar atıldı. İçsel tutarlılığı olmayan açıklamalar yapıldı. Öncelikler birbirine karıştırıldı. Üzerine gidilmesi gereken sorunlar yanlış belirlendi. Enflasyonla uğraşılacağı yerde faiz konusuna odaklanıldı. Yatırım politikasında kafa karışıklığı devam etti. Sanayi ve yüksek teknolojiye dayalı üretim yerine inşaata ağırlık verildi. Para politikası, daha çok para politikasızlığına dönüştü. Önceleri iyi ve başarılı götürülen maliye politikası son yıllarda iyice gevşedi. Bu şartlar altında da ekonominin kötüye gitmesi kaçınılmaz hale geldi.

Beni çok endişelendiren bir başka konu da Kamu-Özel İşbirliği (KÖİ) kapsamına giren Osman Gazi Köprüsü, İstanbul Havaalanı gibi mega projelerin finansman biçiminin Devlete örtülü ve gizli yükler getirmesi. Mega projelerin finansmanı bağlamında özel sektörün aldığı kredilerin arka planında da Hazine garantileri var. Görebildiğim kadarı ile kamu dengelerini ciddi biçimde bozma potansiyeli olan bir durumla karşı karşıya bulunuyoruz. Değerli dostum Hakan Özyıldız’ın incelemesine göre bugüne kadar ihale edilen mega projelerin toplam sözleşme değeri 130 milyar dolar iken toplam yatırım değeri 59 milyar dolar. Aradaki 61 milyar dolar fark ne anlama geliyor dersiniz?

Öz ve yalın olarak ifade edeyim. 2018 yılı Haziran ayı itibariyle Türkiye ekonomisinin genel görüntüsü maalesef iyi değildir. Özellikle borçluluk verileri ağır bir tablo yansıtmaktadır. Bu durumdan sağlıklı bir ekonomik yapıya dönmek, iktidarda kim olursa olsun, kolay bir iş değildir. Kapsamlı bir yapısal dönüşüm programını hayata geçirmemiz ve borçlanarak büyüme modelinden uzaklaşmamız zorunlu hale gelmiştir.

Seçimlere çok az bir zaman kaldı. 2019 yılının ilk yarısında ise mahalli seçimler yapılacak. Bir başka deyişle, seçim ekonomisi 24 Haziran’da bitmeyecek. Önümüzdeki bir yıl zarfında Türkiye’nin bulması gereken dış finansmanın 240 milyar dolar civarında olacağı da dikkate alındığında ekonomimizi sıkıntılı bir dönemin beklediğini söylemek sanırım abartılı olmaz.

Kısa bir süre önce yayımlanan bir başka yazımda da vurguladığım gibi kapsamlı bir yapısal dönüşüm programının hayata geçirilmesi bile tek başına yeterli olmayacaktır. Çünkü yatırımcı beklentileri olumluya dönmeden en doğru adımların bile yeterli olmayacağını düşünmek gerekir. Bunun için de iç ve dış siyasetin normalleşmesi, toplumu bölen ve ayrıştıran söylem ve tasarruflardan vazgeçilmesi, kuvvetler ayrılığı ilkesinin en iyi çalıştığı sistem olan parlamenter demokrasiye geri dönülmesi, hukuk ve yargı sisteminin tarafsızlığının teminat altına alınması, dış politikamızın büyük Atatürk’ün “Yurtta Sulh Cihanda Sulh” ilkesinden esinlenen rasyonel bir çizgiye oturtulması gibi hususların yaşamsal derecede önemli olduğunu bir kez daha vurgulamak isterim.

 

mm

Dr. Ali Tigrel

Devlet Planlama Teşkilatı Eski Müsteşarı

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error: Üzgünüz. Bu içerik kopyalanamaz!!